descriptionTreść orzeczenia

Wyrok z dnia 10 sierpnia 2000 r.

Sygn. akt I PKN 769/99

Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera (sprawozdawca), Andrzej Wasilewski.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Dębicy wyrokiem z 14 maja 1999 r. [...] odrzucił pozew Barbary K. przeciwko pozwanym Szkole Podstawowej nr 2 w D. i Kuratorium Oświaty w T. o ustalenie, że wymierzenie powódce kary dyscyplinarnej było nieskuteczne oraz bezzasadne.

Odrzucając pozew z powodu niedopuszczalności drogi sądowej (art. 199 § 1 pkt 1 KPC) Sąd Pracy odwołał się do poglądu prawnego wyrażonego w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z 8 października 1982 r., I PR 90/82 (OSNCP 1983 z. 5-6, poz. 85), zgodnie z którym sądy nie są powołane do badania zasadności decyzji dyscyplinarnych. Sąd Rejonowy stwierdził, że przepis art. 77 ust. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz.U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) przewiduje możliwość wniesienia odwołania od prawomocnych orzeczeń odwoławczych komisji dyscyplinarnych przy Ministrze Edukacji Narodowej do Sądu Najwyższego (a nie sądów powszechnych) w razie orzeczenia kary wydalenia z zawodu nauczycielskiego, taka zaś kara nie została powódce wymierzona (powódka została zwolniona z pracy). Oznacza to – zdaniem Sądu Rejonowego – że od orzeczenia innych, łagodniejszych kar dyscyplinarnych odwołanie do sądu powszechnego nie przysługuje. Ponieważ nie ma innego organu, który byłby właściwy do rozpoznania niniejszej sprawy, brak było podstaw do zastosowania art. 464 § 1 KPC.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z 2 września 1999 r. [...] oddalił apelację powódki od wyroku Sądu Rejonowego. W apelacji powódka zarzuciła naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 42 § 1, 2, 3 i 4 KP i wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku przez orzeczenie, że rozwiązanie z nią umowy o pracę w trybie dyscyplinarnym było bezzasadne.

Sąd Okręgowy ustalił, że orzeczeniem Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Kuratorze Oświaty w T. z dnia 3 stycznia 1995 r. powódce została wymierzona kara zwolnienia z pracy na podstawie art. 76 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy przez Odwoławczą Komisję Dyscyplinarną dla Nauczycieli przy Ministrze Edukacji Narodowej. Orzeczenie to jest prawomocne. Żądanie powódki w istocie dotyczy oceny zasadności i zgodności z prawem wymienionych orzeczeń dyscyplinarnych i zmierza do uchylenia kary dyscyplinarnej orzeczonej w stosunku do niej przez Komisję Dyscyplinarną. Sąd Okręgowy stwierdził, że kwestia zaskarżenia orzeczeń dyscyplinarnych jest w całości uregulowana w przepisach ustawy Karta Nauczyciela (art. 77) i nie ma podstaw do przyjęcia, że sądy powszechne są powołane do badania zasadności tych orzeczeń. Apelacja powódki nie zawiera żadnego wywodu prawnego dotyczącego dopuszczalności drogi sądowej w zakresie kwestionowania orzeczeń dyscyplinarnych. Skarżąca koncentruje się w swoich zarzutach na wykazaniu bezzasadności wymierzenia jej kary dyscyplinarnej. Są to zatem zarzuty merytoryczne, które w związku z odrzuceniem pozwu z powodu niedopuszczalności drogi sądowej w ogóle nie mogą być brane pod rozwagę. Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na to, że odrzucenie pozwu powinno nastąpić w formie postanowienia, skoro jednak Sąd Rejonowy wydał wyrok, to powódka mogła go zaskarżyć w drodze apelacji; o rodzaju środka odwoławczego decyduje bowiem forma zaskarżonego nim orzeczenia. Oddalając apelację, Sąd Okręgowy uczynił to w formie wyroku.

Kasację od wyroku Sądu Okręgowego wniosła powódka, opierając ją na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów: art. 3 KP, art. 11 KP, § 17 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wychowawczych, „art. 10 pkt 2 ppkt 7 ustęp 7” Karty Nauczyciela, art. 77 KC, art. 78 KC oraz art. 5 KC, a także na podstawie naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to poprzez błędną interpretację art. 199 § 1 pkt 2 KPC. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie w całości roszczenia i ustalenie, że rozwiązanie umowy o pracę z powódką było bezzasadne, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Jako pozwanych wskazano w kasacji Szkołę Podstawową nr 9 w D., chociaż w postępowaniu przed Sądami pierwszej i drugiej instancji występowała w roli pozwanego Szkoła Podstawowa Nr 2 w D., a Szkoła Podstawowa Nr 9 w D. nie była stroną niniejszego procesu, oraz Kuratorium Oświaty i Wychowania w T., chociaż prawidłowa nazwa tego pozwanego brzmiała - przed zmianami wynikającymi z reformy administracji - Kuratorium Oświaty w T. Sąd Najwyższy potraktował te nieścisłości jako oczywiste omyłki autora kasacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje

Kasacja jest pozbawiona usprawiedliwionych podstaw. Sąd Okręgowy oddalił apelację powódki od wyroku Sądu Rejonowego odrzucającego pozew z powodu niedopuszczalności drogi sądowej. Podstawą rozstrzygnięcia był art. 199 § 1 pkt 1 KPC. Wywody prawne zawarte w motywach orzeczeń Sądów pierwszej i drugiej instancji sprowadzały się zatem do zagadnienia braku istnienia jednej z pozytywnych przesłanek procesowych, a mianowicie drogi sądowej. Sądy meriti nie rozważały zasadności bądź bezzasadności powództwa, albowiem przyjęły, że w odniesieniu do takiego żądania, z jakim wystąpiła powódka, droga sądowa jest niedopuszczalna.

Kasacja nie zawiera zarzutu naruszenia art. 199 § 1 pkt 1 KPC, a to właśnie ten przepis stanowił podstawę prawną zaskarżonego orzeczenia. W ramach kasacyjnej podstawy naruszenia przepisów postępowania (art. 3931 pkt 2 KPC) powódka wskazała zarzut naruszenia tylko jednego przepisu prawa procesowego, a mianowicie art. 199 § 1 pkt 2 KPC. Przepis ten stanowi, że sąd odrzuci pozew, jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku albo została już prawomocnie osądzona. Odrzucając pozew z powodu niedopuszczalności drogi sądowej, Sądy nie stosowały art. 199 § 1 pkt 2 KPC, ani nawet nie rozważały jego zastosowania, a zatem nie mogły go naruszyć. Podstawa kasacyjna dotycząca naruszenia przepisów postępowania jest w takich okolicznościach nieusprawiedliwiona. Sąd Najwyższy rozpoznaje bowiem sprawę w granicach kasacji (art. 39311 KPC), te zaś wyznaczone są przede wszystkim przez przytoczone w kasacji podstawy kasacyjne, a w ich ramach zarzuty naruszenia konkretnie wskazanych przepisów prawa materialnego lub procesowego. Nawet gdyby przyjąć, że autorowi kasacji chodziło w istocie o naruszenie art. 199 § 1 pkt 1 KPC i tylko z uwagi na oczywistą omyłkę, która wystąpiła także przy określeniu w kasacji pozwanych, powołał art. 199 § 1 pkt 2 KPC, to także wtedy kasacyjna podstawa naruszenia przepisów postępowania okazałaby się nieusprawiedliwiona. Kasacja powinna zawierać nie tylko przytoczenie podstaw kasacyjnych, ale także ich uzasadnienie (art. 3933

KPC). Jest to szczególnie istotne w przypadku podstawy kasacji wskazanej w art. 3931 pkt 2 KPC, albowiem przepis ten wymaga dla skutecznego wniesienia kasacji wykazania, że naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tymczasem kasacja w ogóle nie zawiera jakiegokolwiek uzasadnienia odnoszącego się do zarzutu naruszenia prawa procesowego, a tym bardziej nie zawiera wykazania, że naruszenie to mogło mieć wpływ (zwłaszcza istotny) na wynik sprawy.

Wobec braku odpowiednio skonstruowanego zarzutu naruszenia przepisów postępowania, Sąd Najwyższy – będąc związany granicami kasacji - nie może rozważać, czy w rozpoznawanej sprawie prawidłowo doszło do odrzucenia pozwu z powodu niedopuszczalności drogi sądowej.

Należy jedynie zauważyć, że po wejściu w życie Konstytucji RP z 1997 r. (czyli po 17 października 1997 r.) w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się - w wyniku wykładni art. 45 ust. 1, art. 8 i art. 77 ust. 2 Konstytucji - dopuszczalność drogi sądowej w sprawach dotyczących odwołania się pracownika od prawomocnych orzeczeń komisji dyscyplinarnych (por. wyrok SN z dnia 7 kwietnia 1999 r., I PKN 648/98, nie publikowany, odnoszący się do nauczycieli akademickich, postanowienie SN z dnia 22 października 1999 r., I PKN 216/99, nie publikowane, odnoszące się do mianowanych urzędników państwowych, wyrok SN z 13 kwietnia 2000 r., I PKN 580/99, nie publikowany, odnoszący się do pracowników jednostki organizacyjnej „P.P. T. i T.”). W przywołanych orzeczeniach Sąd Najwyższy podkreślił, że kwestia legalności i zasadności orzeczonych kar dyscyplinarnych prowadzących do pozbawienia lub zawieszenia prawa wykonywania zawodu oraz kwestia oceny legalności lub zasadności oświadczenia pracodawcy o niezwłocznym rozwiązaniu stosunku pracy w następstwie orzeczenia dyscyplinarnej kary zwolnienia z pracy jest sprawą, w której pracownik ma konstytucyjne prawo do jej rozpatrzenia przez sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji).

Kasacja powódki nie zarzuca naruszenia wskazanych przepisów art. 45 ust. 1, art. 8 i art. 77 ust. 2 Konstytucji, a zatem szersza analiza dotycząca tego, czy w rozpoznawanej sprawie doszło do ewentualnego naruszenia konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu (zwłaszcza w kontekście tego, że orzeczenie dyscyplinarne o ukaraniu powódki karą zwolnienia z pracy stało się prawomocne w marcu 1995 r., czyli dwa i pół roku przed wejściem w życie przepisów Konstytucji), jest niemożliwa. Nieuzasadniona jest również przytoczona w kasacji podstawa obejmująca naruszenie prawa materialnego. W uzasadnieniu kasacji wskazano, że w rozpoznawanej sprawie powódka dochodziła ustalenia, że po ukończonym urlopie wychowawczym, od września 1991 r., przysługiwało jej prawo do zatrudnienia w świetlicy Szkoły Podstawowej Nr 9 w D., zgodnie z umową o pracę na czas nie określony podpisaną 7 września 1987 r. i ustalenia, że od 1 września 1994 r. stała się nauczycielem mianowanym z mocy prawa w Szkole Podstawowej Nr 9 w D. Nie odpowiada to rzeczywistej treści żądania zgłoszonego w rozpoznawanej sprawie, w której powódka domagała się (w pozwie) ustalenia, że wymierzenie jej kary dyscyplinarnej zwolnienia z pracy (na podstawie art. 76 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczycielka) orzeczeniem Komisji Dyscyplinarnej przy Kuratorium Oświaty w T. z 3 stycznia 1995 r. oraz orzeczeniem Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej przy Ministrze Edukacji Narodowej w W. z 14 marca 1995 r. było nieskuteczne, albowiem orzeczenia te zapadły w okresie choroby powódki, a ponadto że było bezzasadne, ponieważ powódka nie podpisała nigdy umowy o pracę ze Szkołą Podstawową Nr 2 w D. Z kolei w apelacji powódka domagała się ustalenia, że rozwiązanie z nią umowy o pracę w trybie dyscyplinarnym było bezzasadne. Wskazana w kasacji podstawa faktyczna żądania, a także samo określenie przedmiotu żądania o ustalenie, są zatem odmienne od tych, które powódka przedstawiła w pozwie i w apelacji w rozpoznawanej sprawie i już tylko z tej przyczyny zawarte w kasacji zarzuty naruszenia prawa materialnego odnoszone przez autora kasacji do takiej podstawy faktycznej żądania, jaką przyjęto w kasacji, są nieuzasadnione. Okoliczności faktyczne podniesione w kasacji stanowiły uzasadnienie żądania zgłoszonego przez powódkę oraz podstawę rozstrzygnięcia sądu w innej sprawie, a mianowicie w sprawie [...] Sądu Rejonowego w Dębicy, zakończonej wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1997 r., I PKN 54/96, oddalającym kasację powódki.

Wbrew twierdzeniu kasacji Sąd Rejonowy w ogóle nie odniósł się do zasadności bądź bezzasadności nałożonej na powódkę kary dyscyplinarnej, ponieważ odrzucił pozew z powodu niedopuszczalności drogi sądowej (na podstawie art. 199 § 1 pkt 1KPC), co oznacza, że w ogóle nie zajmował stanowiska co do przedstawionych przez powódkę okoliczności faktycznych mających uzasadniać jej żądanie, ani nie poddawał ocenie materialnoprawnej zasadności samego żądania. Zarzuty odnoszące się do naruszenia wskazanych w kasacji przepisów prawa materialnego nie mogą być przedmiotem rozważań w ramach postępowania kasacyjnego. Ich uzasadnienie wykracza poza podstawę faktyczną rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy oddalił kasację na podstawie art. 39312

KPC.