Treść orzeczenia
Wyrok z dnia 29 marca 2001 r.
Sygn. akt I PKN 325/00
Rzeczywistą przyczyną wypowiedzenia umowy o pracę jest nie tylko przyczyna istniejąca w chwili złożenia pracownikowi oświadczenia woli, ale także przyczyna, która ma się spełnić w nieodległym terminie (np. po upływie okresu wypowiedzenia), a tym bardziej taka, która się w tym terminie spełnia.
Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Jadwiga Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca), Barbara Wagner.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2001 r. sprawy z powództwa Haliny S. i Józefy S. przeciwko Zakładowi Usług Komunalnych Gminy M. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powódek od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 11 stycznia 2000 r. [...] oddalił kasację.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Jeleniej Górze wyrokiem z dnia 7 września 1999
r. oddalił powództwo Haliny S. i Józefy S. przeciwko Zakładowi Usług Komunalnych w M. o uznanie za bezskuteczne wypowiedzeń umów o pracę.
Sąd pierwszej instancji ustalił, że powódka Halina S., zatrudniona u strony pozwanej od 2 stycznia 1995 r., pracowała na stanowisku starszego inspektora do spraw współwłasności, natomiast Józefa S., zatrudniona od 1 lutego 1982 r., zajmowała w ostatnim czasie stanowisko głównej księgowej. W dniu 26 maja 1999 r. powódki otrzymały pisma zawierające oświadczenia pracodawcy o wypowiedzeniu umów o pracę ze względu na zmiany organizacyjne związane z łączeniem zakładów. Zakład budżetowy, w którym pracowały powódki, miał być połączony z Zakładem Usług Komunalnych w jeden zakład o nazwie: Zakład Usług Komunalnych Gminy M., posiadający 28 stanowisk pracy. Przed połączeniem w obydwu wymienionych zakładach było zatrudnionych łącznie 31 pracowników. Tak więc uległy likwidacji 3 stanowiska, w tym stanowiska obu powódek. Uchwałę o połączeniu wymienionych zakładów podjęła Rada Gminy M. dnia 27 lutego 1999 r., a w dniu 25 marca 1999 r. Zarząd Gminy zatwierdził regulamin organizacyjny powstałego wskutek połączenia Zakładu Usług Komunalnych Gminy M. W dniu 7 kwietnia 1999 r. strona pozwana zawiadomiła Powiatowy Urząd Pracy w J.G. o zamiarze rozwiązania umów o pracę z trzema pracownikami. Wypłaciła także powódkom odprawy pieniężne. W ocenie Sądu Rejonowego, nie ulegało wątpliwości, że wypowiedzenie powódkom umów o pracę było uzasadnione, a przy tym nie naruszało przepisów obowiązujących przy wypowiadaniu umów o pracę z przyczyn leżących po stronie zakładu pracy. Zdaniem tego Sądu, przekształcenia organizacyjne dokonane na podstawach przewidzianych w art. 231
KP nie wykluczają zmian organizacyjnych, o których mowa w ustawie o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy.
Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 11 stycznia 2000 r. oddalił apelację, którą złożyły powódki od wyroku Sądu pierwszej instancji. Uznał, że postępowanie dowodowe przeprowadzone przez ten Sąd było wyczerpujące, a ustalenia - prawidłowe. Podkreślił, że połączenie dwóch jednostek organizacyjnych Gminy M. spowodowało zmniejszenie etatów, co znalazło wyraz w regulaminie organizacyjnym nowej jednostki, tj. Zakładu Usług Komunalnych Gminy M. Stanowisko starszego inspektora do spraw współwłasności, zajmowane przez powódkę Halinę S., zostało połączone ze stanowiskiem inspektora do spraw dodatków mieszkaniowych, a dla stanowiska głównego księgowego został przewidziany jeden etat, wobec czego nie było miejsca pracy dla powódki Józefy S. jako drugiej głównej księgowej. Sąd Okręgowy, odnosząc się do zarzutu powódek zawartego w apelacji, jakoby niedopuszczalne było wypowiedzenie im umów o pracę przez dotychczasowego pracodawcę i przed połączeniem zakładów pracy, stwierdził, że wystąpienie okoliczności prowadzących do zmiany pracodawcy w trybie art. 231 § 1 KP nie wyklucza zastosowania ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy, jeżeli zajdzie konieczność zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn określonych w tej ustawie. Tym samym w istniejącym stanie faktycznym wypowiedzenie powódkom umów o pracę było uzasadnione i zgodne z prawem.
W kasacji od powyższego wyroku powódki wskazały jako jej podstawę naruszenie prawa materialnego polegające na błędnej wykładni art. 231 KP i art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy przez przyjęcie, że „zmiany organizacyjne związane z trybem opisanym w art. 231 KP mogą być równocześnie zmianami organizacyjnymi w rozumieniu ustawy o zwolnieniach grupowych”. Ponadto powódki zarzuciły naruszenie art. 3 KP wskutek błędnej wykładni tego przepisu, polegającej na przyjęciu, że gmina, w której ramach działają w formie zakładów budżetowych dwie odrębne jednostki organizacyjne będące zakładami pracy, która tworzy nowy zakład, wnosząc do niego dwa dotychczasowe zakłady pracy, może być traktowana jako pracodawca w rozumieniu art. 3 KP. Zdaniem skarżących, inne możliwości stwarza pracodawcy art. 1 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych, a inne art. 231
KP. Tymczasem Sąd Okręgowy przyjął, że jeden stan faktyczny pozwala zastosować dwa różne rozwiązania prawne. Wobec zatem naruszenia prawa materialnego skarżące wniosły o zmianę wyroku Sądu drugiej instancji i przywrócenie ich do pracy oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Zarzuty kasacji są nietrafne. Ocena kasacji zależy od rozstrzygnięcia kwestii, czy pracodawca powódek, tj. Zakład Budżetowy Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w M., który od dnia 1 lipca 1999 r. miał być przejęty przez Zakład Usług Komunalnych w M., mógł przed tym dniem wypowiedzieć powódkom umowy o pracę z powołaniem się na zmiany organizacyjne związane z łączeniem tych zakładów. Wbrew zapatrywaniu skarżących, obowiązujące przepisy nie stwarzają po temu przeszkód.
W myśl art. 45 § 1 KP, warunkiem skutecznego wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę jest między innymi istnienie rzeczywistej przyczyny tego wypowiedzenia. Przyczyną rzeczywistą jest zaś nie tylko ta, która istnieje w chwili złożenia pracownikowi oświadczenia woli, ale także i zamierzona, która ma się spełnić w nieodległym terminie, a tym bardziej taka, która się w tym terminie spełnia. Gdyby bowiem przyjąć, że przyczyna wypowiedzenia, np., likwidacja stanowiska pracy, powinna istnieć już w momencie wypowiedzenia umowy, to zakład pracy musiałby zatrudniać pracownika jeszcze przez okres wypowiedzenia, wynoszący niejednokrotnie 3 miesiące, mimo że nie istniałoby już jego stanowisko pracy, a co więcej - mimo że nie byłoby już dla niego pracy. W takiej też sytuacji pracodawca musiałby zwolnić pracownika z jej świadczenia, płacąc mu jednak wynagrodzenie do upływu okresu wypowiedzenia albo odszkodowanie z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia (art. § 1 KP). Skutki ekonomiczne takiego rozumienia „rzeczywistej przyczyny” wypowiedzenia są łatwe do przewidzenia, a dla pracodawcy byłyby także dotkliwe, zwłaszcza wówczas, gdy likwidacja dotyczyłaby nie jednego stanowiska pracy. Tak więc zakład budżetowy, będący pracodawcą powódek, licząc się ze zmianami, które miały nastąpić od dnia 1 lipca 1999 r., mógł im wcześniej wypowiedzieć umowy o pracę. Stało się to dnia 26 maja 1999 r., zatem z niedużym wyprzedzeniem, przy czym zatrudniający powódki zakład budżetowy został rzeczywiście przejęty przez Zakład Usług Komunalnych w dacie ustalonej w uchwale Rady Gminy M. z dnia 27 lutego 1999 r.
Przedstawiony pogląd nie oznacza wszakże, że niemożliwa jest inna sytuacja, to jest najpierw przejście zakładu pracy na innego pracodawcę, a następnie dostosowanie przez tego pracodawcę stanu zatrudnienia do swoich potrzeb. Wówczas, zgodnie z art. 231
§ 1 KP, pracodawca, stając się z mocy prawa stroną w dotychczasowych stosunkach pracy, może wypowiedzieć pracownikowi umowę o pracę lub dokonać zmiany jej warunków.
Jak z przytoczonych uwag wynika, przejście zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę nie wyłącza możliwości zastosowania przez dotychczasowego pracodawcę art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.), zwłaszcza gdy zostaną wcześniej ustalone warunki przejęcia pracowników przez innego pracodawcę, np. dotyczące ich liczby, przydatności ze względu na wykonywany zawód, itp.
Z tych przyczyn nie można było uznać, że Sąd Okręgowy naruszył wskazane w kasacji przepisy art. 1 ust. 1 wymienionej ustawy oraz art. 231 KP. Nie naruszył również art. 3 KP, przyjąwszy, że dotychczasowy pracodawca był uprawniony do wypowiedzenia powódkom umów o pracę. Tenże pracodawca zatrudniał je bowiem w chwili złożenia oświadczeń o wypowiedzeniu umów o pracę i on także mógł złożyć zakwestionowane oświadczenia woli.
Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 KPC orzekł o oddaleniu kasacji.