descriptionTreść orzeczenia

Wyrok z dnia 10 września 1997 r.

Sygn. akt I PKN 238/97

Przewodniczący Prezes SN: Jan Wasilewski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Adam Józefowicz, Kazimierz Jaśkowski.

Uzasadnienie

Powód Władysław A. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego Przedsiębiorstwa Remontowo - Produkcyjnego Maszyn i Urządzeń Rolniczych "D." w D.N. odprawy w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia z odsetkami od dnia 1 lutego 1996 r., w związku z odwołaniem go ze stanowiska dyrektora.

Pozwane Przedsiębiorstwo wniosło o oddalenie powództwa.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Goleniowie wyrokiem z dnia 1 października 1996

r. oddalił powództwo. Sąd ustalił, że powód był zatrudniony w pozwanym Przedsiębiorstwie od dnia 1 stycznia 1994 r. na stanowisku tymczasowego kierownika. Dnia 27 maja 1994 r., uchwałą Rady Pracowniczej [...] został powołany na stanowisko dyrektora. Po nie udanej próbie odwołania powoda z zajmowanego stanowiska uchwałą Rady Pracowniczej [...] z dnia 28 lipca 1995 r. - ze względu na fakt nieuzyskania zgody Wojewody S., powód został ostatecznie odwołany ze stanowiska uchwałą Rady Pracowniczej [...]. z dniem 31 października 1995 r. Rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło natomiast w dniu 31 stycznia 1996 r. za zgodą organu założycielskiego - Wojewody S.

Sąd Rejonowy uznał roszczenie powoda o odprawę za nieuzasadnione. Zostało ono bowiem oparte na przepisie art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r. Nr 18, poz. 80 ze zm.), natomiast, zdaniem Sądu, w sprawie ma zastosowanie art. 39 ust. 2 pkt 3 tejże ustawy, wyłączający prawo do odprawy dyrektora odwołanego ze stanowiska, z przyczyn uzasadniających rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia z winy pracownika. Nadto Sąd uznał, że twierdzenie powoda, iż jego odwołanie było równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę zgodnie z treścią art. 70 § 2 KP, a nie z rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia z przyczyn, o których mowa w art. 52 KP nie ma znaczenia. Sąd I instancji doszedł bowiem do wniosku, że treść przepisu art. 39 ust. 3 wskazuje na związanie przez ustawodawcę faktu nieprzysługiwania prawa do odprawy z przyczynami odwołania, a nie ze sposobem odwołania. Na potwierdzenie tego stanowiska Sąd Rejonowy powołał się na treść uchwały Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 1993 r., I PZP 17/93 (OSNCP 1993 z. 12 poz. 226), wydanej w sprawie o podobnym stanie faktycznym.

Zdaniem Sądu z materiału dowodowego wynika, iż główną przyczyną podjęcia uchwały o odwołaniu powoda ze stanowiska dyrektora było zajmowanie przez niego równocześnie dwóch stanowisk. Od marca 1993 r., zatem jeszcze przed zatrudnieniem powoda w pozwanym Przedsiębiorstwie, zajmował on nieprzerwanie stanowisko prezesa B.-F. spółki z o. o. w B.W. Wątpliwe jest, zdaniem Sądu Rejonowego, aby powód nie znał treści ustawy z dnia 5 czerwca 1992 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (Dz. U. z 1992 r. Nr 56, poz. 274 ze zm.), której art. 1 wyraźnie stanowi, że osoby zajmujące kierownicze stanowiska państwowe nie mogą być członkami zarządów, rad nadzorczych lub komisji rewizyjnych, ani też być zatrudnione lub wykonywać inne zajęcia w spółkach prawa handlowego, jak również nie mogą wykonywać w tych spółkach zajęć, które mogłyby wywoływać podejrzenie o stronniczość lub interesowność, a naruszenie tego zakazu może być podstawą do odwołania ze stanowiska (art. 2 tej ustawy). Sąd Rejonowy powołał się też na uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 czerwca 1993 r. (Dz. U. Nr 50, poz. 233).

Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie wyrokiem z dnia 12 grudnia 1996 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził od pozwanego Przedsiębiorstwa Remontowo - Produkcyjnego Maszyn i Urządzeń Rolniczych w D.N. na rzecz powoda Władysława A. odprawę wraz z odsetkami 46% od dnia 1 lutego 1996 r. Sąd Wojewódzki uznał, iż Sąd Rejonowy błędnie przyjął za podstawę roszczenia przepis art. 39 ust. 2 pkt 3 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych. Zdaniem Sądu II instancji w danej sprawie ma zastosowanie art. 39 ust. 1 tejże ustawy, bowiem z zebranego w sprawie materiału wynika, iż odwołanie powoda nastąpiło z rozwiązaniem stosunku pracy w sposób równoznaczny z wypowiedzeniem. Sąd Wojewódzki stanął na stanowisku, że Sąd nie jest uprawniony do zmiany sposobu rozwiązania umowy o pracę, gdyż wybór tego sposobu należy do pracodawcy. Sąd II instancji po przeprowadzeniu dokładnej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, a także obowiązujących przepisów uznał, że nie istnieje żadna z przyczyn wymienionych w art. 39 ust. 2 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych. Powód nie miał i nie ma udziałów lub akcji w podmiotach gospodarczych tworzonych przez stronę, jak również nie pozostaje z nimi w stosunkach pracy, a także nie świadczy pracy na podstawie innego tytułu prawnego, zatem należy się mu odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia.

Strona pozwana zaskarżyła powyższy wyrok kasacją zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 39 ust. 2 pkt 3 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, niezastosowanie art. 1 i 2 ust. 2 pkt 2 ustawy o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne oraz naruszenie prawa procesowego przez wadliwe uzasadnienie wyroku (art. 328 § 2 KPC), bez wyjaśnienia przyczyn, dla których Sąd Wojewódzki uznał, iż powód "nie miał i nie ma udziałów ani akcji w podmiotach gospodarczych tworzonych przez stronę pozwaną, jak również nie pozostaje w nich w stosunkach pracy, ani też nie świadczy pracy na podstawie innego tytułu prawnego".

Sąd Najwyższy zważył, co następuje

Kasacja jest uzasadniona. Powód jako dyrektor pozwanego Przedsiębiorstwa był jednocześnie prezesem zarządu spółki prawa handlowego. Takie zachowanie powoda stanowiło oczywistą podstawę odwołania go ze stanowiska dyrektora według art. 2 ust. 1 pkt 6 i ust. 2 pkt 2 w związku z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1992 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcję publiczne (Dz. U. Nr 56, poz. 274 ze zm.). Naruszenie zakazu łączenia stanowisk wymienionych w art. 1 tej ustawy zostało przez ustawodawcę ze zrozumiałych względów potraktowane jako istotne uchybienie obowiązkom przez osoby pełniące funkcje publiczne. Świadczy o tym uznanie takiego zachowania w odniesieniu do osób zajmujących określone w ustawie stanowiska jako przewinienia służbowego podlegającego odpowiedzialności dyscyplinarnej, a także uzasadniającego rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia z winy pracownika. W stosunku zaś do dyrektora przedsiębiorstwa państwowego może stanowić podstawę do odwołania ze stanowiska. Analiza treści tych przepisów uzasadnia wniosek, że łączenie stanowiska dyrektora przedsiębiorstwa państwowego z funkcją prezesa zarządu spółki prawa handlowego stanowi przyczynę odwołania go ze stanowiska dyrektora równoznacznego z rozwiązaniem umowy o pracę z jego winy bez wypowiedzenia (art. 70 § 3 KP i art. 52 KP).

Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (jednolity tekst: Dz. U. z Nr 18, poz. 80 ze zm.) dyrektorowi nie przysługuje odprawa, gdy odwołanie nastąpiło z przyczyn uzasadniających rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia z jego winy. Treść tego przepisu wyraźnie akcentuje przyczynę, a nie sposób odwołanie dyrektora. Dla oceny prawa do odprawy odwołanego dyrektora istotne jest zatem ustalenie przyczyny odwołania, a nie fakt, iż odwołanie potraktowano jako równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę. Sąd Najwyższy podziela analogiczne stanowisko wyrażone w tej materii w uchwale tego Sądu z dnia 4 czerwca 1993 r., I PZP 17/93 (OSNCP z 1993 z. 12 poz. 226).

Z tych względów prawidłowe jest stanowisko Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w zakresie wykładni obowiązujących przepisów i rozstrzygnięcie o bezzasadności roszczenia powoda o odprawę. Natomiast zawarty w zaskarżonym wyroku pogląd Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych narusza - w ocenie Sądu Najwyższego - wskazane w kasacji przepisy prawa materialnego, co stanowi podstawę do zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy (art. 39315

KPC).

W takiej sytuacji bezprzedmiotowy stał się zarzut kasacji dotyczący naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 328 § 2 KPC, ponieważ ocena tego zarzutu nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia.