Zarządzenie Nr 4 Ministra Finansów z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie rodzajów wpływów budżetowych uznawanych za dodatkowe, sposobu ich rozdysponowania oraz zasad przyznawania premii (Dz.Urz. MF Nr 3, poz. 16 ze zm.) nie jest aktem powszechnie obowiązującego prawa, ale stanowi źródło prawa pracy (art. 9 § 1 k.p.).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 października 2006 r. sprawy z powództwa Ryszarda K. przeciwko Urzędowi Skarbowemu w B. i Izbie Skarbowej w Ł. o premię, na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 12 lipca 2005 r. [...] oddalił skargę kasacyjną. Uzasadn ie n i e Sąd Rejonowy w Bełchatowie wyrokiem z dnia 4 listopada 2004 r. zasądził na rzecz Ryszarda K. od Urzędu Skarbowego w B. 13.500 zł z odsetkami, oddalił powództwo w stosunku do tego pozwanego w pozostałej części, a w stosunku do Izby Skarbowej w Ł. w całości. Powód Ryszard K. dochodził od obu pozwanych kwoty 16.000 zł tytułem przyznanej a niewypłaconej premii. Pozwani wnosili o oddalenie powództwa. Sąd Rejonowy ustalił, że powód został mianowany na stanowisko naczelnika Urzędu Skarbowego w B. 1 sierpnia 1991 r., a 23 kwietnia 2001 r. został zatrzymany pod zarzutem popełnienia przestępstwa, a mianowicie tego, że w okresie od sierpnia 1999 r. do stycznia 2001 r. zażądał od Leszka K. w związku z pełnieniem przez siebie funkcji publicznej korzyści majątkowej i osobistej poprzez zatrudnienie swojej córki Anny C. „na umowę zlecenie w charakterze nadzoru medycznego”. Naczelnicy Urzędów Skarbowych oraz pozostali pracownicy tych Urzędów otrzymywali premie kwartalne przyznawane na zasadach określonych w zarządzeniu Ministra Finansów Nr 14 z 29 marca 2001 r. w sprawie rodzaju wpływów budżetowych uznawanych za dodatkowe, sposobu ich rozdysponowania oraz zasad przyznawania premii (Dziennik Urzędowy Ministerstwa Finansów Nr 3, poz. 16). Na mocy tego zarządzenia powodowi przyznano 13.500 zł premii za pierwszy kwartał 2001 r., decyzja w tym przedmiocie została zatwierdzona przez dyrektora Izby Skarbowej w Ł. 10 maja 2001 r. Pismem datowanym na ten sam dzień wstrzymano powodowi wypłatę premii na postawie § 15 ust. 4 powołanego zarządzenia do czasu zakończenia postępowania karnego. Z końcem maja 2002 r. powód został odwołany z funkcji naczelnika Urzędu Skarbowego w B. i rozwiązano z nim stosunek pracy. Sąd Rejonowy doszedł do przekonania, że uregulowania zawarte w zarządzeniu nr 4 Ministra Finansów są niekonstytucyjne, gdyż „zgodnie z art. 91 Konstytucji” źródłami prawa są: Konstytucja, ratyfikowane umowy międzynarodowe ustawy oraz rozporządzenia. Źródłami prawa specyficznymi dla prawa pracy są ponadto układy zbiorowe pracy, inne oparte na ustawie porozumienia zbiorowe, regulaminy i statuty, z tym że nie mogą być one mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy. „Zgodnie z art. 77 k.p.”, zasady wynagradzania i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą dla pracowników zatrudnionych w państwowych jednostkach sfery budżetowej, jeżeli nie są objęci ponadzakładowym układem zbiorowym pracy, określa w drodze rozporządzenia w zakresie niezastrzeżonym w odrębnych przepisach do właściwości innych organów Minister Pracy i Polityki Socjalnej na wniosek właściwego ministra. W ocenie Sądu Rejonowego przepis § 15 zarządzenia Ministra Finansów z dnia 29 marca 2001 r. nie mógł być podstawą zawieszenia wypłaty premii powodowi, przyznanej „w istocie” za wyniki pracy. Przepisy „w randze” zarządzeń nie mogą stanowić podstawy decyzji wobec obywateli, bowiem zarządzenia nie należą do źródeł prawa powszechnie obowiązującego. Zarządzenie, na które powołuje się strona pozwana jest jedynie zarządzeniem wewnętrznym. Skoro jednak na jego podstawie przyznano powodowi premię, należy uznać ją za nagrodę w rozumieniu art. 105 k.p. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, powód winien otrzymać przyznaną mu nagrodę, gdyż powszechnie obowiązujące przepisy prawa pracy nie przewidują możliwości wstrzymania czy też zawieszenia wypłaty należności pracowniczej, a z chwilą jej przyznania przez pracodawcę nabiera ona charakteru roszczeniowego i może być skutecznie dochodzona przed sądem pracy. Nagroda może być dochodzona tylko od pracodawcy a nie od innego podmiotu, choćby to on (jak w rozpoznawanej sprawie Izba Skarbowa w Ł.) przyznał nagrodę i zdecydował o wstrzymaniu jej wypłaty. Wyrok ten zaskarżył powód w części oddalającej powództwo w stosunku do Urzędu Skarbowego w B., a także pozwany Urząd Skarbowy w B. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Piotrkowie Trybunalskim wyrokiem z dni 12 lipca 2005 r. orzekł, co następuje: z apelacji powoda zmienił zaskarżony wyrok w punkcie drugim w ten sposób, że umorzył postępowanie o zasądzenie kwoty 2000 zł i oddalił apelację w pozostałej części, z apelacji pozwanego Urzędu Skarbowego w B. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie pierwszym w ten sposób, że oddalił powództwo. Zmiana wyroku Sądu pierwszej instancji dotyczyła tylko sposobu orzeczenia co do kwoty cofniętego przez powoda roszczenia z jego zrzeczeniem się. Powód cofnął pozew ze zrzeczeniem się roszczenia co do kwoty przekraczającej 14.000 zł (a nie jak twierdził w apelacji co do kwoty przekraczającej 13.500 zł). Natomiast apelacja pozwanego Urzędu została uwzględniona w całości. Sąd drugiej instancji uznał zarządzenie nr 4 Ministra Finansów z 29 marca 2001 r. za źródło prawa wewnętrznego w rozumieniu art. 93 Konstytucji. Sąd przytoczył treść tego przepisu i podkreślił, że zarządzenia ministrów są źródłami prawa wewnętrznego o ile mają umocowanie w ustawie. Zarządzenie Nr 4 z 29 marca 2001 r. ma umocowanie w art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych (Dz.U. Nr 96, poz. 489 ze zm.) i określa zagadnienia, do unormowania których ustawowa delegacja upoważniła Ministra Finansów. Zarządzenie to nie jest sprzeczne z art. 93 Konstytucji, gdyż nie odnosi się do ogółu obywateli, nie stanowi podstawy do wydawania w stosunku do nich władczych decyzji przez organy podległe Ministrowi Finansów. Określa ono nie obowiązki obywateli lecz uprawnienia szczególne dla pracowników urzędów i izb skarbowych. Sąd Okręgowy nie dopatrzył się też sprzeczności zarządzenia z art. 77 k.p., zaznaczając, że wywody Sądu Rejonowego odnoszą się w istocie do art. 773 k.p. Z przepisu tego nie wynika, zdaniem Sądu drugiej instancji, wyłączna właściwość Ministra Pracy i Polityki Socjalnej ustalania zagadnień związanych z uprawnieniami pracowniczymi pracowników sfery budżetowej. Inne organy, o ile ich uprawnienia zostały określone w odrębnych przepisach, mają również prawo do wydawania aktów prawnych regulujących zasady wynagradzania i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą. Takim organem był Minister Finansów w zakresie, w jakim ustawa o urzędach i izbach skarbowych zastrzegła do jego właściwości prawo unormowania prawa do premii wypłacanej ze środków finansowych pochodzących z dodatkowych wpływów podatkowych i niepodatkowych należności budżetowych. Zgodnie z § 15 ust. 4 zarządzenia nr 4, organ przyznający premię miał prawo i obowiązek zawiesić jej wypłatę za okres, którego dotyczy wszczęte przeciwko powodowi postępowanie karne. Okres ten obejmuje styczeń 2001 r., a więc pierwszy miesiąc kwartału, za który przyznano sporną premię. Pracownik może być pozbawiony premii po zakończeniu postępowania karnego lub dyscyplinarnego. W ocenie Sądu Okręgowego żądanie wypłaty premii jest przedwczesne. Powód będzie miał prawo domagać się wypłaty przyznanej i wstrzymanej premii dopiero po zakończeniu postępowania karnego i wydaniu kolejnej decyzji o wypłaceniu premii bądź o pozbawieniu go premii. Wywody Sądu Rejonowego dotyczące uznania spornego świadczenia za nagrodę Sąd drugiej instancji uznał za zbędne i nieprzydatne dla rozstrzygnięcia sprawy. Powód wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku w części uwzględniającej apelację pozwanego, zarzucając mu naruszenie art. 87 Konstytucji RP, przez jego niezastosowanie, czego skutkiem było przyjęcie przez Sąd drugiej instancji, że zarządzenie Nr 4 Ministra Finansów z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie rodzajów wpływów budżetowych uznawanych za dodatkowe, sposobu ich rozdysponowania oraz zasad przyznawania premii, a w szczególności § 15 ust. 4 mógł stanowić konstytucyjną podstawę do zawieszenia premii, art. 92 ust. 1, art. 93 ust. 1 i 2 Konstytucji, przez ich niewłaściwą wykładnię, czego skutkiem było przyjęcie, że zarządzenie Nr 4 (§ 15 ust. 4) mogło być podstawą decyzji w przedmiocie zawieszenia powodowi premii, jak również że delegacja ustawowa przewidziana w art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych stanowiła konstytucyjną podstawę do regulowania zasad przyznawania premii, w tym również wprowadzenia instytucji zawieszenia prawa do premii (wynagrodzenia) nieznanej powszechnie obowiązującym przepisom, art. 9 § 1 i 2 w związku z art. 18 § 1 i 2 k.p., przez ich niezastosowanie, czego skutkiem było przyjęcie, że wymienione wyżej zarządzenie może być źródłem prawa pracy i podstawą zawieszenia powodowi wypłaty premii, a co za tym idzie naruszenie zasady, że akty niższego rzędu nie mogą być mniej korzystne dla pracownika niż akty wyższego rzędu, podczas gdy te ostatnie (Kodeks pracy) nie przewidują instytucji zawieszenia przyznanej już premii (wynagrodzenia), a także art. k.p., przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że wyżej wymienione zarządzenie może regulować kwestie premii powoda, podczas gdy kwestie te powinny być regulowane w drodze rozporządzenia. W skardze kasacyjnej podniesiono ponadto zarzuty naruszenia przepisów postępowania, którym uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 386 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c., przez uwzględnienie apelacji strony pozwanej i oddalenie powództwa bez rozpoznania istoty sprawy, to jest bez zbadania, czy świadczenie, którego wypłata została powodowi zawieszona, jest premią czy nagrodą, art. 385 k.p.c., przez jego niezastosowanie i nieoddalenie apelacji mimo, że apelacja pozwanego jest w całości bezzasadna i opierała się przede wszystkim na naruszeniu prawa materialnego, to jest art. 7 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych oraz § 15 ust. 4 zarządzenia przytoczonego w poprzednio wymienionych zarzutach, które nie są konstytucyjnym źródłem prawa ani źródłem prawa pracy w rozumieniu art. 9 k.p. oraz art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c., przez oparcie podstawy prawnej wyroku o przepisy wyżej powołanego zarządzenia, podczas gdy zarządzenie to nie mogło być materialną podstawą rozstrzygnięcia oraz o przepis nieistniejący w 2001 r., to jest art. 7 ust. 3 ustawy o urzędach i izbach skarbowych i przyjęcie w konsekwencji, że roszczenie powoda jest przedwczesne. W uzasadnieniu skargi podniesiono, między innymi, że Sąd Okręgowy nie rozważył, że ustawa o urzędach i izbach skarbowych pochodzi sprzed wejścia w życie Konstytucji, a art. 7 ust. 3 tej ustawy został do niej dodany w 2004 r. Skarga zawiera wniosek o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.