Treść orzeczenia
UCHWAŁA Z DNIA 11 PAŹDZIERNIKA 2001 R.
Sygn. akt I KZP 21/2001
Przez instytucję lub organizację społeczną, do której zadań lub statutowych celów należy świadczenie pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych, o której mowa w art. 47a k.k., należy rozumieć tylko taką instytucję lub organizację, której podstawowym zadaniem lub celem statutowym jest świadczenie pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych.
Przewodniczący:Sędzia SN A. Konopka (sprawozdawca).
Sędziowie SN: J. Musioł, D. Rysińska.
Prokurator Prokuratury Krajowej: R. Stefański. Sąd Najwyższy w sprawie Krzysztofa M., po rozpoznaniu, przekazanego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w O., postanowieniem z dnia 26 czerwca 2001 r., zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy: Czy przez instytucję, do której zadań lub celów statutowych należy świadczenie pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych – w rozumieniu art. 47a k.k. – należy instytucja, która została powołana głównie w celu niesienia pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych, na podstawie wyraźnego zapisu statutowego, czy też cel ten może wynikać w sposób dorozumiany z podstawowych zadań tej instytucji? uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.
Uzasadnienie
Problem przedstawiony w pytaniu prawnym zrodził się na tle następującego stanu faktycznego.
Sąd Rejonowy w K. uznał oskarżonego Krzysztofa M. za winnego popełnienia występku z art. 178a § 1 k.k. i na podstawie tego przepisu skazał go na grzywnę w wymiarze 50 stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 10 zł. a nadto na podstawie art. 42 § 2 k.k. orzekł wobec oskarżonego środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów samochodowych na okres roku i na podstawie art. 49a § 1 k.k. środek karny w postaci świadczenia pieniężnego w kwocie 300 zł. na rzecz Samodzielnego Publicznego Zespołu Opieki Zdrowotnej w G.
Od wyroku tego, w części dotyczącej orzeczenia świadczenia pieniężnego, apelację wniósł prokurator zarzucając obrazę art. 49a § 1 k.k., poprzez orzeczenie środka karnego w postaci świadczenia pieniężnego na rzecz Samodzielnego Publicznego Zespołu Opieki Zdrowotnej w G., kiedy to z treści tego przepisu wynika, iż sąd orzeka świadczenie pieniężne wymienione w art. 39 pkt 7 k.k. na rzecz instytucji lub organizacji społecznej, do której zadań lub statutowych celów należy świadczenie pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych. Podnosząc ten zarzut prokurator wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez wymierzenie oskarżonemu środka karnego w postaci świadczenia pieniężnego na rzecz Fundacji na Rzecz Dzieci Poszkodowanych w Wypadkach Samochodowych „Help” w W.
Rozpoznając apelację Sąd Okręgowy w O. powziął wątpliwości sformułowane w pytaniu prawnym, podkreślając, że przy zasądzaniu nawiązki na podstawie art. 47a k.k. został zawężony krąg podmiotów, na rzecz których może być ona orzeczona, a także – stosując wykładnię gramatyczną – iż z treści tego przepisu można wyprowadzić wniosek, że należy zasądzić nawiązkę na rzecz instytucji lub organizacji społecznej, dla której świadczenie pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych wynika alternatywnie z zadań bądź celów statutowych. Nie zawarto w tym przepisie zastrzeżenia, iż świadczenie pomocy ma należeć do wyłącznej działalności podmiotu niosącego pomoc poszkodowanym w wypadkach.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Należy zgodzić się w pełni ze stanowiskiem Sądu Okręgowego, że przepis art. 47a k.k. zawęża krąg podmiotów, na rzecz których sąd orzeka nawiązkę w przypadku skazania sprawcy za któreś z przestępstw w nim wymienionych. W związku z tym postawić trzeba pytanie o cel, jakiemu miał służyć wprowadzony ustawą z dnia 14 kwietnia 2000 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny (Dz. U. Nr 48, poz. 548), przepis art. 47a k.k. Do rozstrzygnięcia zatem problemu zawartego w pytaniu prawnym, dalece niewystarczające jest zastosowanie wyłącznie wykładni gramatycznej; co więcej, pominięcie w zasadniczych rozważaniach funkcjonalnej (celowościowej) wykładni przepisu doprowadziłoby do zniweczenia jego ratio legis. „Jeżeli w procesie wykładni uwzględnia się cele prawa, to posługując się celem przepisu należy go ustalić w ten sposób, by był zgodny co najmniej z celami instytucji do jakiej interpretowany przepis należy. Trzeba eliminować takie ustalenia interpretacyjne tekstów prawnych, przy których przyjęciu skutki stosowania odpowiedniego przepisu byłyby wadliwe, a w szczególności prowadziłyby do skutków niezamierzonych.” (por. J. Wróblewski: Sądowe stosowanie prawa, PWN, Warszawa 1988, s. 143 i nast.) W marcu 1999 r. wpłynął, na ręce Marszałka Sejmu III kadencji, poselski projekt ustawy – o zmianie ustawy – Kodeks karny (druk nr 1019) postulujący m. in. orzekanie przepadku pojazdu w razie skazania za przestępstwo określone w art. 173, 174, 177 w związku z art. 178 lub w art. 1781
§ 1 k.k. polegające na prowadzeniu pojazdu w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego (art. 441
§ 1 projektu).
Pojazd objęty przepadkiem miałby być przekazywany „instytucji lub organizacji społecznej, do właściwości której należy lub statutowym celem której jest świadczenie pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych” (§ 2 art. 441 projektu). Wprawdzie projekt ten, w tym zakresie, nie uzyskał aprobaty w toku dalszych prac legislacyjnych, to należy zauważyć, iż Podkomisja Nadzwyczajna do rozpatrzenia nowelizacji Kodeksu karnego w zakresie karania nietrzeźwych kierowców w swoim sprawozdaniu z dnia 3 listopada 1999 r. przedłożyła tekst jednolity, w którym to tekście (art. 1 pkt 2) proponuje się dodanie, po art. 47, art. 47a w brzmieniu „W razie skazania za przestępstwo określone w art. 173, 174 lub 177 w związku z art. 178 lub 178a § 1, sąd orzeka nawiązkę /.../ na rzecz instytucji lub organizacji społecznej, do której właściwości należy lub której statutowym celem jest świadczenie pomocy na rzecz ofiar przestępstw przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji”.
W trakcie posiedzenia Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach, odbytego w dniu 13 stycznia 2000 r., wypracowano projekt tekstu art. 47a k.k. (por. stenogram z tego posiedzenia Komisji Nadzwyczajnej s. 16), który został następnie przyjęty przez Sejm w niezmienionej wersji w ramach ustawy z dnia 14 kwietnia 2000 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny (por. stenogram z 75 posiedzenia Sejmu w dniu 14 kwietnia 2000 r., s. 207).
Przedstawiony wyżej przebieg procesu legislacyjnego wskazuje jednoznacznie na to, że zamiarem (celem) ustawodawcy było, aby środki finansowe pochodzące z tych nawiązek były w całości przeznaczone na wyrównywanie szkód powstałych w wyniku wypadków komunikacyjnych.
Środkiem do osiągnięcia takiego celu było zarówno ograniczenie zakresu podmiotów, na rzecz których mają być zasądzone nawiązki, jak też wskazanie verba legis instytucji lub organizacji społecznej, do zadań której lub statutowych celów należy świadczenie pomocy osobom pokrzywdzonym w wypadkach komunikacyjnych.
W świetle tego wyraźnie widać, co podkreśla się we wniosku Prokuratury Krajowej, że w grę nie wchodzą instytucje i organizacje, które udzielają szeroko rozumianej pomocy osobom pokrzywdzonym, w tym ofiarom wypadków komunikacyjnych, lecz nie jest to ich zadaniem podstawowym lub statutowym celem. W takim bowiem razie, nawiązki orzekane na podstawie art. 47a k.k. mogłyby być przeznaczane na zaspokajanie innych celów i potrzeb, nie zaś tych, które wynikają z działalności wskazywanych wcześniej instytucji i organizacji, ukierunkowanych na niesienie pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych.