Treść orzeczenia
UCHWAŁA Z DNIA 25 MARCA 2004 R.
Sygn. akt I KZP 1/04
Poza wyjątkową sytuacją wskazaną w art. 469 zd. 2 k.p.k., nie jest dopuszczalne postępowanie uproszczone w sprawie, w której postępowanie przygotowawcze ukończono w formie śledztwa.
Przewodniczący: Prezes SN L. Paprzycki.
Sędziowie SN: P. Hofmański (sprawozdawca), S. Zabłocki.
Zastępca Prokuratora Generalnego: R.A. Stefański. Sąd Najwyższy w sprawie Romana S., po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia 5 grudnia 2003 r., zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy: „Czy dopuszczalna jest zmiana trybu postępowania ze zwyczajnego na uproszczony, gdy oskarżony był poddany badaniom przez biegłych psychiatrów i już w toku postępowania przygotowawczego biegli nie stwierdzili ograniczeń jego poczytalności?” uchwalił udzielić odpowiedzi jakwyżej.
Uzasadnienie
Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wymagające zasadniczej wykładni ustawy wyłoniło się na tle następującej konfiguracji procesowej.
Przeciwko Romanowi S. wszczęto dochodzenie w sprawie o przestępstwo określone w art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 279 § 1 k.k. Ponieważ w toku tego dochodzenia wyłoniła się wątpliwość co do poczytalności oskarżonego, dopuszczono dowód z opinii biegłych psychiatrów, którzy nie stwierdzili ograniczenia zdolności rozpoznania znaczenia czynu przez oskarżonego i kierowania przezeń postępowaniem, a ponadto, że może brać on udział w postępowaniu karnym. Postępowanie przygotowawcze zamknięte zostało jako śledztwo w dniu 14 lipca 2003 r., a we wniesionym do sądu akcie oskarżenia wskazano, że sprawa podlega rozpoznaniu w trybie zwyczajnym. Sąd Rejonowy w K. zmienił jednak, postanowieniem z dnia 30 lipca 2003 r., tryb na uproszczony i przekazał sprawę zgodnie z właściwością Wydziałowi Grodzkiemu Sądu Rejonowego w K. Wydany w tym trybie wyrok został zaskarżony apelacją obrońcy oskarżonego, zaś Sąd Okręgowy rozpoznając tę apelację powziął wymagającą zasadniczej wykładni ustawy wątpliwość, sformułowaną w przekazanym Sądowi Najwyższemu zagadnieniu prawnym.
Rozpoznając to zagadnienie Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Zgodnie z art. 469 k.p.k. sąd rozpoznaje sprawę w trybie uproszczonym jedynie wtedy, gdy postępowanie przygotowawcze prowadzone było w formie dochodzenia. Od tej reguły przewidziano tylko jeden wyjątek dotyczący ukończenia postępowania przygotowawczego w formie śledztwa z przyczyn określonych w art. 325i § 1 k.p.k. Brak jest normatywnych podstaw rozszerzającej wykładni tego przepisu, w szczególności przy uwzględnieniu tego, iż prowadziłaby ona do zastąpienia bardziej gwarancyjnego trybu postępowania, trybem mniej gwarancyjnym w sytuacji w przepisie tym nieprzewidzianej.
W uchwale z dnia 25 marca 2004 r., I KZP 43/03* przyjęto, iż jedynie legalnie prowadzone dochodzenie prowadzi do uruchomienia na etapie jurysdykcyjnym postępowania w trybie uproszczonym. Stwierdzenie to nie daje jednak podstaw do przyjęcia, że zachodzi także sytuacja odwrotna, a w konsekwencji jedynie „legalnie” prowadzone śledztwo prowadzi do postępowania zwyczajnego. Tego rodzaju możliwość interpretacyjną zdaje się sugerować Sąd Okręgowy w K., skoro zakłada, że sama możliwość przejścia w postępowaniu przygotowawczym na formę dochodzenia otwiera w postępowaniu sądowym drogę do procedowania w trybie uproszczonym. Rozumowanie to opiera się na wadliwych przesłankach. Rzecz bowiem w tym, że śledztwo zawsze jest legalne, skoro zgodnie z art. 309 pkt 5 k.p.k. prokurator może postanowić o prowadzeniu śledztwa w sprawach, w których – co do zasady – prowadzi się dochodzenie, jeśli przemawia za tym waga lub zawiłość sprawy. Jest zatem oczywiste, że śledztwo dopuszczalne jest prawnie także wtedy, gdy sprawa mieści się w katalogu zamieszczonym w art. 325b k.p.k., a nie zachodzą przesłanki wymienione w art. 325c k.p.k.
Powyższe przesądza o tym, że całkowicie bezprzedmiotowe są rozważania zawarte w uzasadnieniu postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 5 grudnia 2003 r., a także we wniosku Prokuratury Krajowej, dotyczące tego, czy w wypadku gdy w toku śledztwa biegli lekarze psychiatrzy stwierdzą, iż poczytalność oskarżonego zarówno w chwili czynu, jak i w chwili postępowania nie budzi wątpliwości, dopuszczalna jest zmiana formy postępowania przygotowawczego na dochodzenie. Rozstrzyganie tego spornego w literaturze zagadnienia prawnego byłoby w przedmiotowej sprawie zupełnie bezprzedmiotowe, skoro de facto nie doszło w niej do ta-* opublikowanej w niniejszym zeszycie pod poz. 36 kiej zmiany; sprawę dokończono w formie śledztwa i wniesiono do sądu akt oskarżenia ze wskazaniem, iż podlega ona rozpoznaniu w trybie zwyczajnym. Zarysowany problem wymagałby zatem analizy przez Sąd Najwyższy jedynie wówczas, gdyby sprawę dokończono w formie dochodzenia; zachodziłaby bowiem wówczas konieczność rozważenia, czy do zmiany formy postępowania przygotowawczego doszło w sposób zgodny z przepisami prawa procesowego.
Biorąc pod uwagę powyższe, należało dojść do przekonania, iż – z pominięciem wyjątkowej sytuacji wskazanej w art. 469 zd. 2 k.p.k. – ukończenie postępowania przygotowawczego w formie śledztwa przesądza o potrzebie rozpoznania sprawy w trybie zwyczajnym.